“ขนมไทยมิติด้านประเพณี”
ประชาสัมพันธ์ข้อมูลความรู้จากหลักสูตรฯ สังกัดโรงเรียนการเรือน ประจำวันจันทร์ที่ 17 สิงหาคม 2569 จัดทำโดย หลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาเทคโนโลยีการประกอบอาหารและการบริการ
*หัวข้อ “ขนมไทยมิติด้านประเพณี”* (Thai dessert: Tradition aspect)
ผู้วิจัย: ผศ. ฉัตรชนก บุญไชย
*บทคัดย่อ*
การรับประทานขนมของคนไทยในอดีตเกี่ยวข้องกับงานเทศกาล งานประเพณีทางศาสนา หรือพิธีกรรมต่าง ๆ ขนมหลายชนิดได้รับอิทธิพลจากต่างชาติทั้งรูปลักษณ์และรสชาติ ผสมผสานกับวัตถุดิบท้องถิ่น เกิดเป็นขนมไทยในยุคแรกที่มีทั้งแป้งข้าวเจ้า น้ำตาลมะพร้าว และกะทิ ภายหลังมีการรับวัฒนธรรมจากต่างชาติ ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่อวัตถุดิบ วิธีการทำ และความหมายของขนม เช่น การใช้น้ำตาลทรายแทนน้ำตาลมะพร้าว การใช้วัตถุดิบหลากหลายมากขึ้น และการตั้งชื่อที่สื่อความหมายมงคล ขนมไทยจึงไม่เพียงเป็นอาหารแต่เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมและความเชื่อที่สะท้อนอัตลักษณ์ของไทย
*วัตถุดิบหลักในอดีต*
แป้งข้าวเจ้า
น้ำตาลมะพร้าว
กะทิ
สีและกลิ่นจากธรรมชาติ
(ใบไม้ ดอกไม้ ผลไม้)
*การรับวัฒนธรรมจากต่างประเทศ*
ในสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีการติดต่อกับชาวต่างชาติทั้งในด้านการทูต การค้า และการเดินทาง ทำให้ขนมไทยได้รับอิทธิพลจากต่างประเทศ ทั้งรูปแบบ รสชาติ และวัตถุดิบ
– ใช้น้ำตาลทรายแทนน้ำตาลมะพร้าว
– เพิ่มวัตถุดิบหลากหลาย เช่น ถั่ว เผือก มัน กะทิ ธัญพืช เครื่องเทศ
– พัฒนาวิธีการทำและรูปทรงมากขึ้น
– การตั้งชื่อขนมที่ให้ความหมายมงคล
*ตัวอย่างขนมไทยที่ได้รับอิทธิพลจากต่างประเทศ*
– ทองหยิบ สื่อถึงความมั่นคง หยิบจับสิ่งใดเป็นมงคล
– ทองหยอด สื่อถึงความเจริญก้าวหน้า ความร่ำรวย
– ฝอยทอง สื่อถึงความรุ่งเรือง โชคลาภ
– ทองม้วน สื่อถึงความมั่นคง ยืนยาว
– เม็ดขนุน สื่อถึงความรักใคร่ กลมเกลียว
*ประวัติความเป็นมาของขนมไทย*
– ยุคอยุธยา
เริ่มมีการผสมผสานขนมไทยหลายชนิด ได้รับอิทธิพลจากโปรตุเกส จีน และญี่ปุ่น
– รัตนโกสินทร์ตอนต้น
การค้าขายและการเดินทางมากขึ้น ทำให้ขนมไทยพัฒนาทั้งด้านวัตถุดิบ เครื่องมือ และรูปแบบ
– ปัจจุบัน
ขนมไทยยังคงเชื่อมโยงกับประเพณีและพิธีกรรมต่าง ๆ และพัฒนาอย่างต่อเนื่องตามยุคสมัย
*ความสำคัญของขนมไทย*
1. เกี่ยวข้องกับประเพณีและพิธีกรรม
ใช้ในงานมงคล งานเทศกาล งานศาสนา และการประกอบพิธี เพื่อความเป็นสิริมงคล
2. สะท้อนความเชื่อและค่านิยม
รูปทรง สี และรสชาติของขนม มักสื่อความหมายมงคลตามความเชื่อของคนไทย
3. ภูมิปัญญาและอัตลักษณ์ไทย
แสดงถึงภูมิปัญญาในการเลือกใช้วัตถุดิบ การถนอมอาหาร และการสร้างสรรค์อย่างมีเอกลักษณ์
4. สืบสานและส่งต่อวัฒนธรรมการทำและรับประทานขนมไทยช่วยสืบทอดวัฒนธรรมไทยให้คงอยู่สู่สังคมไทย
*ขนมไทยไม่ใช่เพียงอาหารหวาน แต่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และความผูกพันของคนไทย การรักษาและสืบสานขนมไทยจึงเป็นการอนุรักษ์รากเหง้าของชาติให้คงอยู่สืบไป*
*แหล่งที่มา* https://s004.tci-thaijo.org/…/article/view/255593/174287
